Dostępny kurs online to kurs, z którego mogą w pełni skorzystać także osoby z niepełnosprawnościami: niewidome, słabowidzące, niesłyszące, słabosłyszące i korzystające wyłącznie z klawiatury.
Poniżej sześć kroków przygotowania takiego kursu, pytania kontrolne do każdego z nich i kryteria WCAG 2.2, które warto znać.
Kiedy dostępność kursu jest obowiązkiem?
Podmioty publiczne w Polsce mają obowiązek zapewnić dostępność cyfrową na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, która odwołuje się do wytycznych WCAG. Część usług świadczonych przez firmy obejmuje też dyrektywa (UE) 2019/882, czyli Europejski akt o dostępności, stosowana od 28 czerwca 2025 r. W Polsce wdraża ją ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze.
Niezależnie od obowiązku dostępny kurs po prostu dociera do większej liczby osób.
Krok 1: Ustal odbiorców i wymagania - kogo i według jakich zasad?
Pierwszy krok określa, dla kogo jest kurs i jaki poziom dostępności ma osiągnąć. Punktem odniesienia są wytyczne WCAG 2.2, w praktyce poziom AA. Jeśli kurs trafi do szkół, uczelni albo instytucji publicznych, wymagania mogą wynikać wprost z przepisów. Ustal to przed scenariuszem, bo od tego zależy budżet i harmonogram produkcji.
Pytania kontrolne:
- Czy wiemy, jaki poziom WCAG ma osiągnąć kurs?
- Czy kurs trafi do podmiotów publicznych z obowiązkiem dostępności?
- Czy budżet uwzględnia napisy, audiodeskrypcję i ewentualnie PJM?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, ustal z zamawiającym docelowy poziom dostępności i wpisz go do założeń projektu.
Krok 2: Zaplanuj scenariusz z myślą o dostępności - jak pisać i nagrywać?
Drugi krok przenosi dostępność do scenariusza. Prowadzący, który mówi „jak widać na wykresie”, bez opisania wykresu, wyklucza osoby niewidome. Lepiej od razu mówić, co pokazuje ekran, czytać na głos kluczowe liczby i unikać informacji przekazywanych tylko kolorem. Taki scenariusz zmniejsza też zakres późniejszej audiodeskrypcji.
Pytania kontrolne:
- Czy ważne treści wizualne są opisane w wypowiedzi prowadzącego?
- Czy żadna informacja nie jest przekazywana wyłącznie kolorem?
- Czy język jest prosty i zrozumiały dla odbiorców?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, przejdź przez scenariusz z listą miejsc, w których obraz niesie informację nieobecną w dźwięku.
Krok 3: Dodaj napisy - jak spełnić kryterium 1.2.2?
Trzeci krok obejmuje napisy do nagranych materiałów. Kryterium 1.2.2 WCAG (poziom A) wymaga napisów do treści audio w nagraniach wideo. Dobre napisy oddają nie tylko słowa, ale też ważne dźwięki, na przykład sygnał ostrzegawczy czy zmianę mówiącego. Napisy w kilku językach otwierają kurs dla odbiorców spoza Polski.
Pytania kontrolne:
- Czy wszystkie nagrania mają napisy, a nie tylko część?
- Czy napisy obejmują ważne dźwięki, nie tylko mowę?
- Czy napisy są zsynchronizowane z nagraniem i sprawdzone przez człowieka?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, zacznij od napisów do najważniejszych modułów i sprawdź każdy plik ręcznie po automatycznej transkrypcji.
Krok 4: Przygotuj audiodeskrypcję - kiedy jest potrzebna?
Czwarty krok dotyczy osób niewidomych i słabowidzących. Audiodeskrypcja opisuje głosem to, co widać na ekranie, a nie pada w nagraniu. Kryterium 1.2.3 WCAG (poziom A) dopuszcza audiodeskrypcję albo alternatywę tekstową, a kryterium 1.2.5 (poziom AA) wymaga audiodeskrypcji nagranych materiałów wideo. Im lepszy scenariusz z kroku 2, tym krótsza audiodeskrypcja.
Pytania kontrolne:
- Czy w nagraniach są treści wizualne bez opisu w dźwięku?
- Czy kurs ma osiągnąć poziom AA, który wymaga audiodeskrypcji?
- Czy audiodeskrypcja nie zagłusza głosu prowadzącego?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, wypisz z każdego nagrania sceny wymagające opisu i przygotuj do nich krótkie komentarze głosowe.
Krok 5: Dodaj tłumaczenie na PJM - kiedy warto iść dalej niż poziom AA?
Piąty krok wykracza poza minimum. Kryterium 1.2.6 WCAG (poziom AAA) przewiduje tłumaczenie na język migowy. Dla wielu osób niesłyszących pierwszym językiem jest polski język migowy (PJM), uregulowany w ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się. Tłumaczenie na PJM ma szczególne znaczenie w kursach dla szkół i instytucji publicznych.
Pytania kontrolne:
- Czy wśród odbiorców kursu są osoby niesłyszące?
- Czy tłumacz PJM jest widoczny i czytelny w kadrze?
- Czy tłumaczenie obejmuje cały kurs, a nie tylko wprowadzenie?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, zacznij od tłumaczenia modułów, które odbiorcy uznają za najważniejsze.
Krok 6: Sprawdź platformę i przetestuj z użytkownikami - czy kurs działa w praktyce?
Szósty krok weryfikuje całość. Nawet najlepiej przygotowane materiały nie pomogą, jeśli platforma nie działa z klawiaturą (kryterium 2.1.1, poziom A) albo ma za słaby kontrast tekstu (kryterium 1.4.3, poziom AA). Sprawdź kurs bez myszy, z czytnikiem ekranu i na telefonie. Najwięcej powie test z osobami, które na co dzień korzystają z technologii wspierających.
Pytania kontrolne:
- Czy cały kurs da się przejść tylko za pomocą klawiatury?
- Czy kurs testowały osoby korzystające z technologii wspierających?
- Czy odtwarzacz pozwala włączyć napisy i audiodeskrypcję?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, zorganizuj krótki test z dwiema lub trzema osobami i popraw to, co je zatrzymało.
Samodzielnie czy z zespołem produkcyjnym?
Napisy do kilku nagrań da się przygotować samodzielnie. Audiodeskrypcja, tłumaczenie na PJM i napisy w kilku językach wymagają już zespołu, który zna te techniki i planuje je od scenariusza. Przy produkcji kursów e-LEA dostępność jest częścią procesu, a materiały dla szkół i uczniów ze specjalnymi potrzebami opisujemy w programie Edukacja bez wykluczeń.
Podsumowanie
Dostępny kurs zaczyna się od ustalenia odbiorców i docelowego poziomu WCAG, zwykle AA. Scenariusz powinien opisywać słowami ważne treści wizualne. Napisy do nagrań spełniają kryterium 1.2.2, a audiodeskrypcja kryterium 1.2.5. Tłumaczenie na PJM, przewidziane w kryterium 1.2.6, odpowiada na potrzeby osób niesłyszących. Platforma musi działać z klawiaturą i mieć czytelny kontrast. Ostatecznym sprawdzianem jest test z osobami korzystającymi z technologii wspierających.
Źródła
- Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2 - W3C
- Understanding SC 1.2.5: Audio Description (Prerecorded) - W3C
- Understanding SC 1.2.6: Sign Language (Prerecorded) - W3C
- Dostępność cyfrowa - gov.pl
- European Accessibility Act - Komisja Europejska