Szkolenie AI Literacy to program, który daje pracownikom wiedzę i umiejętności potrzebne do świadomego korzystania z systemów sztucznej inteligencji w codziennej pracy - z rozumieniem ich możliwości, ograniczeń i ryzyka.
Poniżej sześć kroków wdrożenia, pytania kontrolne do każdego z nich i podstawa prawna, na której opiera się ten obowiązek.
Kiedy szkolenia AI Literacy mają sens?
Zawsze, gdy pracownicy firmy korzystają w pracy z narzędzi AI. Art. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1689, czyli AI Act, wymaga od dostawców i od podmiotów stosujących systemy AI, aby zadbały o odpowiedni poziom kompetencji w zakresie AI swojego personelu. Obowiązek obowiązuje od 2 lutego 2025 r., a od sierpnia 2026 r. nadzorują go krajowe organy nadzoru rynku.
Komisja Europejska doprecyzowuje, że chodzi nie tylko o etatowych pracowników, ale też o osoby działające w imieniu firmy, na przykład wykonawców czy usługodawców. Definicję kompetencji w zakresie AI zawiera art. 3 pkt 56 rozporządzenia.
Krok 1: Spisz narzędzia AI - z czego firma już korzysta?
Pierwszy krok ustala punkt wyjścia: listę systemów AI, z których korzystają ludzie w firmie. Chodzi o narzędzia kupione przez organizację, ale też o te, po które pracownicy sięgają sami, na przykład asystentów do pisania tekstów czy tłumaczenia. Dla każdego narzędzia zapisz, kto z niego korzysta, do czego i na jakich danych.
Pytania kontrolne:
- Czy znamy wszystkie narzędzia AI używane w firmie, także te bez oficjalnej licencji?
- Czy wiemy, jakie dane trafiają do tych narzędzi?
- Czy lista ma właściciela, który będzie ją aktualizował?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, zacznij od krótkiej ankiety wśród kierowników działów. Bez tej listy nie da się dobrać zakresu szkolenia.
Krok 2: Ustal role - kto pracuje z AI i w jakim zakresie?
Drugi krok dzieli ludzi na grupy według sposobu pracy z AI. Inaczej korzysta z narzędzi dział obsługi klienta, który generuje odpowiedzi, a inaczej zespół, który na podstawie wyników AI podejmuje decyzje o ludziach. Osobną grupą jest kierownictwo, które zatwierdza wdrożenia i odpowiada za ich skutki.
Pytania kontrolne:
- Czy każdy pracownik korzystający z AI jest przypisany do jednej z grup?
- Czy uwzględniliśmy wykonawców i osoby działające w imieniu firmy?
- Czy wiemy, która grupa podejmuje decyzje na podstawie wyników AI?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, wróć do listy z kroku 1 i dopisz przy każdym narzędziu nazwy działów, które z niego korzystają.
Krok 3: Określ poziom wiedzy - czego potrzebuje każda grupa?
Trzeci krok porównuje to, co ludzie już wiedzą, z tym, czego wymaga ich praca. Komisja Europejska zwraca uwagę, że zakres szkolenia ma uwzględniać różnice w wiedzy technicznej, doświadczeniu i wykształceniu pracowników. Krótki test wstępny pokaże, czy grupa potrzebuje podstaw, czy pogłębienia konkretnych zagadnień.
Pytania kontrolne:
- Czy znamy obecny poziom wiedzy każdej grupy?
- Czy wiemy, które ryzyka są dla danej grupy najważniejsze?
- Czy program nie zakłada tej samej wiedzy u wszystkich?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, przeprowadź test wstępny przed szkoleniem. Jego wynik posłuży też później do pomiaru postępu.
Krok 4: Dobierz program - co musi znaleźć się w szkoleniu?
Czwarty krok ustala treść szkolenia. Komisja Europejska wskazuje cztery obszary, które warto objąć: ogólne rozumienie AI, rolę organizacji (dostawca czy podmiot stosujący), ryzyko związane z używanymi systemami oraz kontekst, w jakim pracownicy z nich korzystają. Dobry program łączy te obszary z narzędziami, które firma naprawdę stosuje.
Pytania kontrolne:
- Czy program obejmuje wszystkie cztery obszary wskazane przez Komisję?
- Czy przykłady w szkoleniu pochodzą z narzędzi używanych w firmie?
- Czy każda grupa dostaje treści dopasowane do swojej roli?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, zacznij od wspólnego modułu podstaw i dodaj do niego krótkie moduły dla poszczególnych grup.
Krok 5: Przeprowadź szkolenie i sprawdź wiedzę - jak zmierzyć efekt?
Piąty krok to samo szkolenie i weryfikacja jego wyników. Forma może być różna: kurs online, warsztat, materiały do nauki we własnym tempie. Ważne, żeby na końcu sprawdzić, czy uczestnik zrozumiał materiał, na przykład krótkim egzaminem lub zadaniem praktycznym. Wynik testu porównaj z testem wstępnym z kroku 3.
Pytania kontrolne:
- Czy każdy uczestnik kończy szkolenie sprawdzeniem wiedzy?
- Czy widzimy postęp względem testu wstępnego?
- Czy osoby, które nie zaliczyły, mają możliwość powtórki?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, dodaj do szkolenia choćby kilka pytań sprawdzających. Bez nich trudno wykazać, że szkolenie przyniosło efekt.
Krok 6: Prowadź rejestr i aktualizuj - jak wykazać należytą staranność?
Szósty krok zamyka cykl. Komisja Europejska wyjaśnia, że certyfikat nie jest wymagany, ale organizacja może prowadzić wewnętrzny rejestr szkoleń. Zapisuj w nim, kto, kiedy i z jakiego zakresu został przeszkolony oraz z jakim wynikiem. Taki rejestr dokumentuje należytą staranność, gdy pyta o nią organ nadzoru, klient albo audytor.
Pytania kontrolne:
- Czy rejestr obejmuje wszystkie grupy z kroku 2?
- Czy wiemy, kiedy szkolenie trzeba odświeżyć?
- Czy nowe osoby i nowe narzędzia automatycznie trafiają do programu?
Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, ustal stały termin przeglądu, na przykład co pół roku, i powiąż go z aktualizacją listy z kroku 1.
Samodzielnie czy z platformą?
Mała firma z jednym narzędziem AI poradzi sobie arkuszem i jednym warsztatem. Przy kilku grupach, kilku narzędziach i rotacji pracowników ręczne prowadzenie rejestru szybko staje się źródłem błędów. Wtedy pomaga platforma szkoleniowa, która przypisuje ścieżki do ról, sprawdza wiedzę i sama prowadzi historię szkoleń. Tak działa e-LEA AI Governance: szkolenia AI Literacy z egzaminem i rejestrem w jednym miejscu.
Podsumowanie
Wdrożenie szkoleń AI Literacy zaczyna się od listy narzędzi AI używanych w firmie. Potem trzeba podzielić ludzi na grupy według sposobu pracy z AI i sprawdzić ich obecną wiedzę. Program szkolenia powinien objąć cztery obszary wskazane przez Komisję Europejską i przykłady z narzędzi firmy. Każde szkolenie kończy się sprawdzeniem wiedzy, a wyniki trafiają do wewnętrznego rejestru. Rejestr i regularne aktualizacje dokumentują należytą staranność wobec obowiązku z art. 4 AI Act.
Źródła
- Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 3 pkt 56 i art. 4 - EUR-Lex
- AI Literacy - Questions & Answers - Komisja Europejska
- AI Act Service Desk, art. 4: kompetencje w zakresie AI - Komisja Europejska